Σαν σήμερα 16 Μαΐου: Το πτώμα στον Θερμαϊκό και η μυστηριώδης δολοφονία του Τζορτζ Πολκ
Η εξαφάνιση, η ομολογία που αμφισβητήθηκε και τα σενάρια για παρακράτος και ξένες υπηρεσίες
Στις 16 Μαΐου 1948, η Θεσσαλονίκη ξύπνησε μπροστά σε ένα έγκλημα που θα έμενε από τα πιο σκοτεινά της μεταπολεμικής Ελλάδας. Ένας βαρκάρης, ο Λάμπρος Αντώναρος, εντόπισε στη θάλασσα, κοντά στον Λευκό Πύργο, το πτώμα ενός άνδρα δεμένου χειροπόδαρα. Έφερε τραύμα από σφαίρα και λίγες ώρες αργότερα αναγνωρίστηκε: ήταν ο Τζορτζ Πολκ, Αμερικανός ανταποκριτής του CBS στην Ελλάδα.
Η δολοφονία του προκάλεσε διεθνή κατακραυγή. Ο Πολκ είχε φτάσει στη Θεσσαλονίκη με σκοπό να πάρει συνέντευξη από τον Μάρκο Βαφειάδη, επικεφαλής της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης του ΚΚΕ. Η συνέντευξη δεν έγινε ποτέ. Ο δημοσιογράφος εξαφανίστηκε και λίγες ημέρες αργότερα βρέθηκε νεκρός στον Θερμαϊκό.
Η εικόνα του πτώματος κοντά στον Λευκό Πύργο έδωσε από την πρώτη στιγμή στην υπόθεση χαρακτήρα πολιτικού θρίλερ. Το σώμα δεν είχε εξαφανιστεί σε κάποιο απομονωμένο σημείο. Εμφανίστηκε στην καρδιά της Θεσσαλονίκης, σε μια πόλη που εκείνη την περίοδο βρισκόταν στο επίκεντρο του Εμφυλίου, ανάμεσα σε κυβερνητικές δυνάμεις, αριστερούς συνδέσμους, ξένες αποστολές, υπηρεσίες πληροφοριών και παρακρατικά δίκτυα.
Η επίσημη έρευνα στράφηκε γρήγορα προς την Αριστερά. Οι αρχές συνέλαβαν τον δημοσιογράφο Γρηγόρη Στακτόπουλο, ο οποίος κατηγορήθηκε ότι είχε εμπλοκή στην υπόθεση. Ο Στακτόπουλος ομολόγησε, όμως αργότερα υποστήριξε ότι η ομολογία του αποσπάστηκε υπό πίεση και βασανιστήρια. Καταδικάστηκε σε ισόβια, σε μια δίκη που από τότε αμφισβητήθηκε έντονα.
Κεντρικό πρόσωπο στο κατηγορητήριο ήταν και ο Αδάμ Μουζενίδης, στέλεχος του ΚΚΕ, στον οποίο αποδόθηκε ρόλος φυσικού αυτουργού. Το στοιχείο αυτό έγινε αργότερα ένα από τα βασικά σημεία αμφισβήτησης της επίσημης εκδοχής, καθώς διατυπώθηκε η άποψη ότι ο Μουζενίδης είχε ήδη σκοτωθεί πριν από τη δολοφονία του Πολκ και δεν θα μπορούσε να είχε συμμετάσχει.
Η υπόθεση δεν έκλεισε ποτέ πειστικά. Η καταδίκη του Στακτόπουλου έμεινε ως η επίσημη δικαστική κατάληξη, αλλά γύρω από τη δολοφονία αναπτύχθηκαν επί δεκαετίες διαφορετικά σενάρια. Άλλοι έβλεπαν πίσω από το έγκλημα την προσπάθεια να χρεωθεί η δολοφονία στην Αριστερά. Άλλοι μιλούσαν για ακροδεξιούς ή παρακρατικούς κύκλους. Άλλοι αναζητούσαν τον ρόλο ξένων υπηρεσιών, μέσα στο ψυχροπολεμικό περιβάλλον της εποχής.
Το βέβαιο είναι ότι ο Πολκ είχε γίνει ενοχλητικός. Κάλυπτε την Ελλάδα σε μια περίοδο ακραίας πόλωσης και είχε ασκήσει κριτική στην αμερικανική πολιτική στήριξης προς την ελληνική κυβέρνηση. Η πρόθεσή του να συναντήσει τον Βαφειάδη, σε μια στιγμή που ο Εμφύλιος βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη, τον τοποθετούσε στο κέντρο ενός εξαιρετικά επικίνδυνου πεδίου.
Στη μνήμη του θεσπίστηκε το George Polk Award, ένα από τα σημαντικότερα βραβεία δημοσιογραφίας στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Γρηγόρης Στακτόπουλος αποφυλακίστηκε το 1960 και πέθανε το 1988, χωρίς να αναγνωριστεί επίσημα η αθωότητά του. Η υπόθεση Πολκ παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της περιόδου του Εμφυλίου: μια δολοφονία δημοσιογράφου, μια δίκη που αμφισβητήθηκε και ένα ερώτημα που δεν απαντήθηκε ποτέ οριστικά.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
1204: Ο Βαλδουίνος Α΄, κόμης της Φλάνδρας, στέφεται στην Αγία Σοφία πρώτος αυτοκράτορας της Λατινικής Αυτοκρατορίας. Η στέψη έρχεται λίγες εβδομάδες μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους της Δ΄ Σταυροφορίας και σηματοδοτεί τη βίαιη διάσπαση του βυζαντινού κόσμου.
1651: Οι Γενίτσαροι στραγγαλίζουν τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Παρθένιο Β΄ και πετούν τη σορό του στη θάλασσα. Ο Πατριάρχης είχε θεωρηθεί ύποπτος από την οθωμανική εξουσία για επαφές με τη Ρωσία, σε μια περίοδο όπου το Πατριαρχείο βρισκόταν υπό συνεχή πολιτική πίεση.
1717: Ο Βολταίρος, κατά κόσμον Φρανσουά-Μαρί Αρουέ, φυλακίζεται στη Βαστίλη εξαιτίας σατιρικών κειμένων που ενόχλησαν τη γαλλική εξουσία. Θα μείνει έγκλειστος περίπου έντεκα μήνες, περίοδο κατά την οποία αρχίζει να γράφει την τραγωδία «Οιδίπους», που θα συμβάλει στην καθιέρωσή του.
1770: Ο δελφίνος της Γαλλίας, μελλοντικός Λουδοβίκος ΙΣΤ΄, παντρεύεται στις Βερσαλλίες τη Μαρία Αντουανέτα, κόρη της αυτοκράτειρας Μαρίας Θηρεσίας της Αυστρίας. Ο γάμος είχε σαφή διπλωματικό χαρακτήρα, καθώς στόχευε στην ενίσχυση της γαλλοαυστριακής συμμαχίας. Λίγα χρόνια αργότερα, το βασιλικό ζεύγος θα βρεθεί στο επίκεντρο της Γαλλικής Επανάστασης.
1868: Η Γερουσία των ΗΠΑ αποτυγχάνει να καταδικάσει τον πρόεδρο Άντριου Τζόνσον στη δίκη καθαίρεσής του, με διαφορά μίας ψήφου. Ήταν η πρώτη διαδικασία impeachment κατά Αμερικανού προέδρου και συνδέθηκε με τη σκληρή πολιτική σύγκρουση για την Ανασυγκρότηση μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο.
1869: Αρχίζουν στην Ελλάδα οι βουλευτικές εκλογές που θα διαρκέσουν έως τις 19 Μαΐου, σε μια περίοδο έντονων κυβερνητικών μεταβολών και προσωπικών πολιτικών σχηματισμών. Από τις 187 έδρες, ο Αλέξανδρος Ζαΐμης αναδεικνύεται πρώτος με 90, ενώ ακολουθούν ο Αλέξανδρος Κουμουνδούρος και ο Δημήτριος Βούλγαρης. Το αποτέλεσμα αποτυπώνει τη ρευστότητα του ελληνικού κοινοβουλευτισμού πριν από την καθιέρωση της αρχής της δεδηλωμένης.
1888: Ο Νίκολα Τέσλα δίνει διάλεξη στην Αμερικανική Ένωση Ηλεκτρολόγων Μηχανικών, παρουσιάζοντας την τεχνολογία του εναλλασσόμενου ρεύματος. Η καινοτομία αυτή θα αλλάξει για πάντα τη μετάδοση της ηλεκτρικής ενέργειας.
1912: Υπογράφεται στη Σόφια η Ελληνοβουλγαρική Συνθήκη Άμυνας, που εντάσσεται στις διεργασίες συγκρότησης της Βαλκανικής Συμμαχίας. Η συμφωνία προετοιμάζει το έδαφος για τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο και την κοινή δράση κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
1916: Υπογράφεται η μυστική συμφωνία Σάικς – Πικό ανάμεσα στη Βρετανία και τη Γαλλία, με τη συναίνεση της Ρωσίας. Η συμφωνία καθόρισε σφαίρες επιρροής στη Μέση Ανατολή μετά την αναμενόμενη κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και άφησε βαθύ αποτύπωμα στη γεωπολιτική της περιοχής.
1927: Η Βουλή αποφασίζει με συνοπτικές διαδικασίες την παραπομπή σε δίκη του πρώην δικτάτορα Θεόδωρου Πάγκαλου, μετά την ανατροπή του καθεστώτος του. Η υπόθεση εντάσσεται στην ταραγμένη πολιτική περίοδο του Μεσοπολέμου, με αλλεπάλληλες κυβερνητικές κρίσεις, στρατιωτικές παρεμβάσεις και ασταθείς θεσμούς.
1929: Πραγματοποιείται στο Χόλιγουντ η πρώτη απονομή των βραβείων Όσκαρ, στο ξενοδοχείο Roosevelt. Η τελετή ήταν σύντομη, οι νικητές είχαν ήδη ανακοινωθεί στον Τύπο και ο θεσμός δημιουργήθηκε για να ενισχύσει το κύρος και τη δημόσια εικόνα της κινηματογραφικής βιομηχανίας.
1943: Τερματίζεται η εξέγερση του Γκέτο της Βαρσοβίας, η σημαντικότερη ένοπλη αντίσταση Εβραίων κατά των Ναζί στην κατεχόμενη Ευρώπη. Οι γερμανικές δυνάμεις καταστρέφουν το γκέτο και προχωρούν σε μαζικές εκτοπίσεις, κυρίως προς το στρατόπεδο εξόντωσης της Τρεμπλίνκα.
1948: Ο βαρκάρης Λάμπρος Αντώναρος εντοπίζει στη Θεσσαλονίκη το πτώμα του Αμερικανού δημοσιογράφου Τζορτζ Πολκ, ανταποκριτή του CBS στον ελληνικό Εμφύλιο. Η δολοφονία του εξελίχθηκε σε μείζονα πολιτική υπόθεση, με αμφισβητούμενες καταδίκες και διαρκή ερωτήματα για τους πραγματικούς δράστες.
1961: Ο στρατηγός Παρκ Τσουνγκ-χι ηγείται στρατιωτικού πραξικοπήματος στη Νότια Κορέα. Η επικράτησή του ανοίγει μια μακρά περίοδο αυταρχικής διακυβέρνησης, η οποία συνδέθηκε με τη βιομηχανική ανάπτυξη της χώρας αλλά και με σοβαρούς περιορισμούς πολιτικών ελευθεριών.
1963: Ο πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας Σαρλ ντε Γκωλ φτάνει στην Ελλάδα για επίσημη επίσκεψη, σε μια περίοδο κατά την οποία η Αθήνα επιδίωκε να ενισχύσει τη θέση της στη Δύση και τις σχέσεις της με την Ευρώπη. Τον υποδέχονται ο βασιλιάς Παύλος και ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής, ενώ η παρουσία του στην Αθήνα αποκτά έντονο πολιτικό και συμβολικό χαρακτήρα. Η επίσκεψη θεωρήθηκε σταθμός για τις ελληνογαλλικές σχέσεις, προαναγγέλλοντας μια μακρά περίοδο στενότερης συνεργασίας ανάμεσα στις δύο χώρες, σε μια συγκυρία όπου η Ελλάδα είχε ήδη συνδεθεί θεσμικά με την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα.
1966: Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας εκδίδει την Αγγελία της 16ης Μαΐου, με την οποία ξεκινά η Πολιτιστική Επανάσταση. Ο Μάο Τσετούνγκ προσπαθεί να αναζωπυρώσει το κομμουνιστικό πνεύμα, οδηγώντας όμως τη χώρα σε μια δεκαετία καταστροφής.
1975: Η Γιαπωνέζα ορειβάτισσα Γιούνκο Ταμπέι γίνεται η πρώτη γυναίκα που φτάνει στην κορυφή του Έβερεστ, συμμετέχοντας σε ιαπωνική γυναικεία αποστολή. Η ανάβασή της είχε ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή όπου η ορειβασία μεγάλου υψομέτρου παρέμενε σχεδόν αποκλειστικά ανδροκρατούμενος χώρος. Παρά το γεγονός ότι λίγες ημέρες πριν από την τελική προσπάθεια η αποστολή είχε χτυπηθεί από χιονοστιβάδα, η Ταμπέι συνέχισε και έφτασε στην κορυφή των 8.849 μέτρων, γράφοντας ιστορία. Αργότερα έγινε και η πρώτη γυναίκα που ολοκλήρωσε τις «Επτά Κορυφές», ανεβαίνοντας στο ψηλότερο βουνό κάθε ηπείρου.
1999: Η τρομοκρατική οργάνωση 17 Νοέμβρη επιτίθεται με ρουκέτα στην κατοικία του Γερμανού πρέσβη Καρλ Χάιντς Κούνα στο Χαλάνδρι. Η ενέργεια δεν προκάλεσε θύματα, αλλά εντάχθηκε στη μακρά δράση της οργάνωσης κατά διπλωματικών, πολιτικών και οικονομικών στόχων.
2004: Ο ορειβάτης Γιώργος Βουτηρόπουλος γίνεται ο πρώτος Έλληνας που κατακτά την κορυφή του Έβερεστ, φτάνοντας στα 8.848 μέτρα. Δήλωσε πως δεν θα το ξαναεπιχειρήσει, αλλά θέλει να ανεβεί και σε άλλες κορυφές.
2015: Ο πρώην πρόεδρος της Αιγύπτου Μοχάμεντ Μόρσι καταδικάζεται σε θάνατο για συμμετοχή σε αποδράσεις και επεισόδια κατά την επανάσταση του 2011. Μαζί του καταδικάζονται και άλλα μέλη των Αδελφών Μουσουλμάνων.
Γεννήσεις
1948 – Κάτια Δανδουλάκη, ελληνίδα ηθοποιός, με σπουδαία πορεία στο θέατρο, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση· ιδιαίτερα αγαπητή για τους πρωταγωνιστικούς ρόλους της σε δραματικές σειρές και θεατρικά έργα υψηλού κύρους.
1953 – Πιρς Μπρόσναν, ιρλανδός ηθοποιός και παραγωγός, παγκοσμίως γνωστός για τον ρόλο του James Bond σε τέσσερις ταινίες της σειράς, καθώς και για συμμετοχές σε εμπορικές και καλλιτεχνικές επιτυχίες όπως το «The Thomas Crown Affair» και το «Mamma Mia!».
1966 – Τζάνετ Τζάκσον, αμερικανίδα τραγουδίστρια, χορεύτρια και ηθοποιός, μέλος της θρυλικής μουσικής οικογένειας Τζάκσον, με τεράστια καριέρα στην ποπ και R&B σκηνή, και εμβληματικά άλμπουμ όπως το «Rhythm Nation 1814».
1986 – Μέγκαν Φοξ, αμερικανίδα ηθοποιός, που έγινε ευρέως γνωστή από τις ταινίες «Transformers», και καθιερώθηκε ως sex symbol της δεκαετίας του 2000, με έντονη παρουσία και στον χώρο της μόδας και της pop κουλτούρας.
Θάνατοι
1703 – Σαρλ Περό, γάλλος συγγραφέας, θεμελιωτής του λογοτεχνικού είδους του παραμυθιού, γνωστός για διαχρονικά έργα όπως «Η Σταχτοπούτα», «Η Κοκκινοσκουφίτσα», «Ο Παπουτσωμένος Γάτος».
Εορτολόγιο
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα Ειρηνικής Συμβίωσης
Διεθνής Ημέρα Φωτός
Ημέρα Κληρονομικού Αγγειοοιδήματος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου