Σαν σήμερα, 6 Μαρτίου 1964, πεθαίνει ο βασιλιάς Παύλος Α΄, ύστερα από μακρά δοκιμασία της υγείας του και διάγνωση καρκίνου στο στομάχι. Οι πηγές της εποχής και τα ιστορικά αφιερώματα επιμένουν στη βαριά ατμόσφαιρα των τελευταίων ημερών, καθώς η Ελλάδα μπαίνει σε εθνικό πένθος μέσα σε λίγες ώρες, με τον θάνατό του να καταγράφεται το απόγευμα.

Η διαδοχή ενεργοποιείται ακαριαία. Ο διάδοχος Κωνσταντίνος γίνεται βασιλιάς σε ηλικία 23 ετών (γεννημένος στις 2 Ιουνίου 1940), σε μια στιγμή που το πολιτικό θερμόμετρο βρίσκεται ήδη ψηλά.

Εκείνο το απόγευμα στο παλάτι

Το ίδιο βράδυ, λίγες ώρες μετά την είδηση, πραγματοποιείται η πρώτη τελετή ορκωμοσίας σε κλειστό κύκλο στα Ανάκτορα της Αθήνας, με την παρουσία των προβλεπόμενων πολιτικών και στρατιωτικών παραγόντων. Η «Καθημερινή» περιγράφει την τελετή ως «εκτάκτως υποβλητική και συγκινητική», δίνοντας τον τόνο μιας μετάβασης που έγινε σχεδόν «εν κινήσει», μέσα στο πένθος και την πίεση του χρόνου.

Λίγες εβδομάδες αργότερα έρχεται και η πλήρης κοινοβουλευτική επισημοποίηση: στις 23 Μαρτίου 1964 ο Κωνσταντίνος ορκίζεται ενώπιον της Βουλής και εκφωνεί τον λόγο του θρόνου, σε μια τελετή με έντονο συμβολισμό για τη συνταγματική τάξη της εποχής.

Μια βασιλεία με σφραγίδα ψυχροπολεμική

Ο Παύλος είχε ανέβει στον θρόνο το 1947, σε μια χώρα που κουβαλούσε ακόμη το τραύμα του Εμφυλίου και την ανάγκη ανασυγκρότησης. Η περίοδος της βασιλείας του συνδέθηκε με τη σταδιακή σταθεροποίηση θεσμών και τη στρατηγική πρόσδεση της Ελλάδας στο δυτικό στρατόπεδο: χαρακτηριστικό ορόσημο ήταν η ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ στις 18 Φεβρουαρίου 1952.

Ταυτόχρονα, ο ρόλος του παλατιού στην πολιτική ζωή παρέμενε θέμα τριβής. Η δημόσια εικόνα της μοναρχίας ακροβατούσε ανάμεσα στην επιρροή που επιδίωκε να διατηρήσει και στις αντιδράσεις που προκαλούσε αυτή η επιρροή, ειδικά όταν η πολιτική αντιπαράθεση οξυνόταν.

Η πόλη στο πένθος και το βλέμμα στο αύριο

Η κηδεία του βασιλιά Παύλου γίνεται στις 12 Μαρτίου 1964 και η Αθήνα πλημμυρίζει κόσμο. Τα ρεπορτάζ της εποχής, όπως διασώζονται σε αρχειακά αφιερώματα, μιλούν για εντυπωσιακή συρροή και μεγάλη πομπή, με πλήθος ξένων επισήμων και εστεμμένων να δίνουν παρουσία σε ένα γεγονός διεθνούς προβολής.

Μέσα σε αυτό το πένθος, ο νεαρός βασιλιάς καλείται να εκπέμψει σταθερότητα. Η ηλικία του, η δημοσιότητα γύρω από το πρόσωπό του και οι υψηλές προσδοκίες ενός τμήματος της κοινωνίας δημιουργούν ένα σκηνικό όπου κάθε κίνηση διαβάζεται πολιτικά, ακόμη κι όταν παρουσιάζεται ως τυπική.

Η δεκαετία που ακολούθησε

Τον Μάρτιο του 1964, πρωθυπουργός είναι ο Γεώργιος Παπανδρέου, και η συνύπαρξη κυβέρνησης και παλατιού μπαίνει σύντομα σε δοκιμασία. Η σύγκρουση που θα κορυφωθεί με την κρίση του 1965 και θα ακολουθηθεί από την εκτροπή του 1967 σφραγίζει τη δημόσια αποτίμηση του ρόλου του Κωνσταντίνου, ανεξάρτητα από το πώς τοποθετείται κανείς πολιτικά απέναντι στη μοναρχία.

Η κατάληξη έρχεται μια δεκαετία μετά: το δημοψήφισμα της 8ης Δεκεμβρίου 1974 επικυρώνει την επιλογή της αβασίλευτης δημοκρατίας, κλείνοντας οριστικά τον κύκλο της μοναρχίας στη σύγχρονη Ελλάδα.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

1894: Κυκλοφορεί το πρώτο φύλλο της εφημερίδας «ΕΣΤΙΑ», με πρώτο διευθυντή τον ποιητή, Γεώργιο Δροσίνη.

1899: Η γερμανική χημική εταιρεία Bayer λαμβάνει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για την ασπιρίνη.

Ρεάλ Μαδρίτης

1902: Ιδρύεται η Ρεάλ Μαδρίτης από μία ομάδα ποδοσφαιρόφιλων, με επικεφαλής τον Χουάν Παντρός.

1910: Πραγματοποιείται αγροτική εξέγερση στο Κιλελέρ της Θεσσαλίας. Με προτροπή των μεγαλοτσιφλικάδων, ο Στρατός ανοίγει πυρ και σκοτώνει στο χωριό Κιλελέρ δύο αγρότες, έπειτα από επεισόδια με τους σιδηροδρομικούς. Άλλοι δυο νεκροί στο χωριό Τσουλάρ μετατρέπουν σε φονική μάχη το συλλαλητήριο, που οργανωνόταν την ίδια μέρα στη Λάρισα.

1933: 1933: Εκδηλώνεται στην Αθήνα το στρατιωτικό «κίνημα Πλαστήρα», όταν ο απόστρατος αντιστράτηγος Νικόλαος Πλαστήρας επιχειρεί, αμέσως μετά τις βουλευτικές εκλογές, να εμποδίσει τον Παναγή Τσαλδάρη και την αντιβενιζελική παράταξη να σχηματίσουν κυβέρνηση, προκαλώντας ένταση και ένοπλη κινητοποίηση στο κέντρο της πόλης. Το κίνημα καταστέλλεται από τον στρατό, με καθοριστική συμβολή και του Γεώργιου Κονδύλη, ο Πλαστήρας διαφεύγει στο εξωτερικό και ορκίζεται μεταβατική κυβέρνηση υπό τον Αλέξανδρο Οθωναίο για την ομαλή παράδοση της εξουσίας, σε μια εξέλιξη που επιβαρύνει βαθιά τον πολιτικό διχασμό του Μεσοπολέμου.

1951: Αρχίζει η δίκη των Έθελ και Τζούλιους Ρόζενμπεργκ, δύο Αμερικανών κομμουνιστών που κατηγορούνται για κατασκοπεία υπέρ της Σοβιετικής Ένωσης, μεταφέροντας πυρηνικά μυστικά. Η υπόθεση θα προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και διχασμό στην αμερικανική κοινωνία, καθώς το ζευγάρι θα καταδικαστεί σε θάνατο και θα εκτελεστεί το 1953.

Μοχάμεντ Άλι

1964: Ο πυγμάχος και παγκόσμιος πρωταθλητής, Κάσιους Κλέι, ασπάζεται το Μωαμεθανισμό και αλλάζει το όνομά του σε Μοχάμεντ Άλι.

1964: Ο βασιλιάς Παύλος της Ελλάδας πεθαίνει, ύστερα από βασιλεία 16 χρόνων, 11 μηνών και 5 ημερών και ο διάδοχος Κωνσταντίνος Β’ ορκίζεται βασιλιάς των Ελλήνων.

1968: Στη Ροδεσία τρεις αντάρτες εκτελούνται, σηματοδοτώντας τις πρώτες εκτελέσεις μετά τη μονομερή ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της χώρας. Η απόφαση της λευκής μειοψηφικής κυβέρνησης προκαλεί διεθνή κατακραυγή, εντείνοντας την απομόνωση του καθεστώτος.

1981: Συνεχίζονται οι σεισμικές δονήσεις στην Κόρινθο. Ήδη έχουν χαρακτηριστεί ακατοίκητα 3.742 σπίτια.

1991: Ο Τούρκος πρόεδρος Τουργκούτ Οζάλ προκαλεί αντιδράσεις με τη δήλωσή του ότι η Τουρκία διέπραξε «ιστορικό λάθος» μη διεκδικώντας τα Δωδεκάνησα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Υποστηρίζει ότι αν η τουρκική εξωτερική πολιτική δεν ήταν «ψοφοδεής», η χώρα του θα είχε πάρει τα νησιά, αμφισβητώντας έμμεσα την ελληνική κυριαρχία.

1992: Ενεργοποιείται ένας ιός με το όνομα «Μιχαήλ Άγγελος», την επέτειο της γέννησης του μεγάλου αναγεννησιακού δημιουργού Μιχαήλ Άγγελου, προκαλώντας ζημιές σε εκατομμύρια PC σε όλο τον κόσμο.

1994: Πεθαίνει στο νοσοκομείο «Μεμόριαλ» της Νέας Υόρκης η Μελίνα Μερκούρη μετά από μακρόχρονη μάχη με τον καρκίνο. Υπήρξε ηθοποιός παγκόσμιας φήμης, θερμή αγωνίστρια της δημοκρατίας και υπουργός Πολιτισμού σε όλες τις κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι, η απριλιανή Χούντα της αφαίρεσε την ελληνική ιθαγένεια εξαιτίας της αντιστασιακής της δράσης. Κηδεύτηκε με τιμές πρωθυπουργού, ενώ εκατομμύρια λαού την συνόδεψαν στην τελευταία της κατοικία στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών.

1995: Ομόφωνη απόφαση των 15 κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ότι οι διαπραγματεύσεις για την ένταξη της Κύπρου θα προχωρήσουν, είτε λυθεί, είτε όχι το εσωτερικό πρόβλημα της Μεγαλονήσου, μέσα στο εξάμηνο που θα ακολουθήσει τη Διακυβερνητική Διάσκεψη της Ε.Ε. το 1996.

1996: Ως μοναδικό ελληνικό προϊόν αναγνωρίζει τη φέτα η Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ δίνει στη Δανία προθεσμία πέντε ετών για να μετονομάσει το τυρί που πουλάει ως φέτα.

2004: Η Ελληνίδα πρωταθλήτρια Χρυσοπηγή Δεβετζή με άλμα στα 14,73 μέτρα κατακτά το χάλκινο μετάλλιο στο τριπλούν γυναικών στο 10ο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Κλειστού Στίβου, στη Βουδαπέστη.

2022: Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δηλώνει ότι το διεθνές αεροδρόμιο Havryshivka Vinnytsia στην περιφέρεια Vinnytsia έχει καταστραφεί πλήρως μετά από χτύπημα οκτώ ρωσικών βαλλιστικών πυραύλων.

Γεννήσεις

1475 – Μιχαήλ Άγγελος (6 Μαρτίου 1475 – 18 Φεβρουαρίου 1564), Ιταλός, γλύπτης, ζωγράφος και αρχιτέκτονας, από τους κορυφαίους δημιουργούς της Αναγέννησης. Έργα όπως ο «Δαβίδ» και η «Πιετά» καθόρισαν τη γλυπτική του δυτικού κανόνα, ενώ η οροφή της «Καπέλα Σιστίνα» έγινε παγκόσμιο σύμβολο της μνημειακής ζωγραφικής. Ως αρχιτέκτονας συνέβαλε καθοριστικά και στη μορφή της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου στη Ρώμη.

1619 – Σιρανό ντε Μπερζεράκ (6 Μαρτίου 1619 – 28 Ιουλίου 1655), Γάλλος, στρατιωτικός και συγγραφέας, γνωστός για την ευφυΐα, τη σάτιρα και τον αιχμηρό του λόγο. Τα κείμενά του, που κινούνται ανάμεσα στη φιλοσοφική σάτιρα και τη φαντασία, θεωρούνται πρόδρομοι της νεότερης λογοτεχνικής φαντασίας. Η ζωή και η περσόνα του ενέπνευσαν τον Εντμόν Ροστάν για τον θρυλικό θεατρικό ήρωα στο έργο «Σιρανό ντε Μπερζεράκ».

1926 – Αντρέι Βάιντα (6 Μαρτίου 1926 – 9 Οκτωβρίου 2016), Πολωνός, σκηνοθέτης, από τις σπουδαιότερες μορφές του ευρωπαϊκού κινηματογράφου. Συνδέθηκε με την «Πολωνική Σχολή» και με ταινίες που καθρέφτισαν την ιστορική και πολιτική εμπειρία της χώρας του, όπως «Στάχτες και διαμάντια» και «Ο άνθρωπος από μάρμαρο». Τιμήθηκε με Τιμητικό Όσκαρ και παρέμεινε ενεργός δημιουργικά για δεκαετίες, με έργο που συζητιέται ως κινηματογράφος μνήμης και συνείδησης.

1927 – Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες (6 Μαρτίου 1927 – 17 Απριλίου 2014), Κολομβιανός, συγγραφέας και δημοσιογράφος, κορυφαίος εκπρόσωπος του μαγικού ρεαλισμού. Με το «Εκατό χρόνια μοναξιά» δημιούργησε ένα από τα πιο εμβληματικά μυθιστορήματα του 20ού αιώνα και κεντρικό έργο του λατινοαμερικανικού «μπουμ». Βραβεύθηκε με Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1982 και το έργο του, με πυκνή αφήγηση και πολιτισμική μνήμη, διαβάζεται διαχρονικά και στην Ελλάδα.

1937 – Βαλεντίνα Τερεσκόβα (6 Μαρτίου 1937 – –), Ρωσίδα, κοσμοναύτης, η πρώτη γυναίκα που ταξίδεψε στο διάστημα. Πέταξε με το Vostok 6 στις 16 Ιουνίου 1963, ολοκληρώνοντας 48 περιφορές γύρω από τη Γη σε περίπου τρεις ημέρες, επίτευγμα-ορόσημο για την εποχή του διαστημικού ανταγωνισμού. Η αποστολή της έγινε παγκόσμιο σύμβολο για τη συμμετοχή των γυναικών στις επιστήμες και στις διαστημικές αποστολές, με διαχρονική αναφορά σε ιστορίες εξερεύνησης.

1946 – Ντέιβιντ Γκίλμορ (6 Μαρτίου 1946 – –), Άγγλος, μουσικός, κιθαρίστας και τραγουδιστής, συνδεδεμένος όσο λίγοι με τον ήχο των Pink Floyd. Οι κιθαριστικές του φράσεις και τα μεγάλης διάρκειας σόλο του έγιναν σημείο αναφοράς στο προοδευτικό ροκ, σε δίσκους όπως «The Dark Side of the Moon» («Η σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού») και «Wish You Were Here» («Μακάρι να ήσουν εδώ»). Παράλληλα έχει και σόλο δισκογραφία, διατηρώντας τεράστια απήχηση και στο ελληνικό κοινό.

1954 – Αντύπας (6 Μαρτίου 1954 – –), Έλληνας, λαϊκός τραγουδιστής, από τα πιο αναγνωρίσιμα ονόματα της ελληνικής νυχτερινής διασκέδασης. Καθιερώθηκε από τη δεκαετία του 1980 με λαϊκό ρεπερτόριο που αγαπήθηκε πλατιά, χτίζοντας εικόνα ερμηνευτή με ένταση και άμεση επικοινωνία με το κοινό. Η παρουσία του στη σκηνή και η διαχρονική αναγνωρισιμότητα του ονόματός του τον κρατούν σταθερά στη συλλογική μνήμη του λαϊκού τραγουδιού.

1972 – Σακίλ Ο’Νιλ (6 Μαρτίου 1972 – –), Αμερικανός, καλαθοσφαιριστής, από τους πιο κυρίαρχους σέντερ στην ιστορία του NBA. Κατέκτησε τέσσερα πρωταθλήματα, έγινε MVP και έμεινε θρυλικός για τον συνδυασμό όγκου, δύναμης και αθλητικότητας που άλλαξε τις ισορροπίες στο ζωγραφιστό, ιδιαίτερα με τους Los Angeles Lakers. Μετά το τέλος της καριέρας του διατηρεί υψηλό προφίλ ως τηλεοπτικός αναλυτής και media personality, παραμένοντας πρόσωπο της παγκόσμιας ποπ αθλητικής κουλτούρας.

1977 – Γιώργος Καραγκούνης (6 Μαρτίου 1977 – –), Έλληνας, ποδοσφαιριστής, εμβληματική μορφή της Εθνικής Ελλάδας στη σύγχρονη αθλητική μνήμη. Ταυτίστηκε με την κατάκτηση του Euro 2004 και με ηγετική παρουσία στο κέντρο, γνωστός για το πάθος, τις μεγάλες εκτελέσεις στημένων και τον ρυθμό που έδινε στο παιχνίδι. Σε συλλογικό επίπεδο αγωνίστηκε σε κορυφαία ευρωπαϊκά πρωταθλήματα και έμεινε ως πρόσωπο-σύμβολο μιας γενιάς που άλλαξε την ιστορία του ελληνικού ποδοσφαίρου.

1986 – Αθηνά Οικονομάκου (6 Μαρτίου 1986 – –), Ελληνίδα, ηθοποιός και επιχειρηματίας, με ισχυρή τηλεοπτική αναγνωρισιμότητα. Έγινε γνωστή στο ευρύ κοινό μέσα από σειρές όπως «Η ζωή της άλλης» και «Έλα στη θέση μου», χτίζοντας σταθερή παρουσία σε δημοφιλείς παραγωγές. Παράλληλα ανέπτυξε δραστηριότητα στον χώρο της μόδας και της επιχειρηματικότητας, διευρύνοντας το προφίλ της πέρα από την υποκριτική. Παραμένει από τα πρόσωπα που ξεχωρίζουν στην ελληνική ποπ τηλεοπτική κουλτούρα.

Θάνατοι

1964 – Παύλος (14 Δεκεμβρίου 1901 – 6 Μαρτίου 1964), Έλληνας, βασιλιάς των Ελλήνων (1947–1964), που ανήλθε στον θρόνο αμέσως μετά τον Εμφύλιο, σε περίοδο έντονης πολιτικής πόλωσης και μεταπολεμικής ανοικοδόμησης. Κατά τη βασιλεία του η Ελλάδα εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ και ενισχύθηκε ο δυτικός προσανατολισμός της χώρας, ενώ στην εσωτερική σκηνή η μοναρχία βρέθηκε συχνά στο επίκεντρο αντιπαραθέσεων. Ήταν πατέρας του Κωνσταντίνου Β’.

1994 – Μελίνα Μερκούρη (18 Οκτωβρίου 1920 – 6 Μαρτίου 1994), Ελληνίδα, ηθοποιός και πολιτικός, από τα πιο αναγνωρίσιμα ελληνικά πρόσωπα διεθνώς. Καθιερώθηκε στον κινηματογράφο και στο θέατρο, με σταθμό την ταινία «Ποτέ την Κυριακή». Ως υπουργός Πολιτισμού (1981–1989, 1993–1994) συνέδεσε το όνομά της με τη διεκδίκηση της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα και με την ενίσχυση πολιτιστικών θεσμών, όπως η «Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης», με πρώτη την Αθήνα το 1985.

2016 – Νάνσυ Ρίγκαν (6 Ιουλίου 1921 – 6 Μαρτίου 2016), Αμερικανίδα, ηθοποιός και πρώτη κυρία των ΗΠΑ (1981–1989), από τις πιο αναγνωρίσιμες φιγούρες της αμερικανικής δημόσιας ζωής του 20ού αιώνα. Μετά την καριέρα της στο Χόλιγουντ βρέθηκε στο επίκεντρο της πολιτικής σκηνής στο πλευρό του Ρόναλντ Ρίγκαν και απέκτησε ιδιαίτερη επιρροή ως σύμβουλος και δημόσιο πρόσωπο. Έγινε ευρύτερα γνωστή για την αντικαρκωτική εκστρατεία κατά των ναρκωτικών Just Say No και αργότερα για τη δημόσια στήριξή της στην έρευνα για το Αλτσχάιμερ.

Εορτολόγιο

Αέτιος, Θεόφιλος, Θεοφιλία, Κάλλιστος, Κρατερός, Κρατερία, Μελισσηνός, Μελισσηνή

Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι

Διεθνής Ημέρα Σχολικών Γευμάτων
Ευρωπαϊκή Ημέρα Λογοθεραπείας
Ευρωπαϊκή Ημέρα Μνήμης των Δικαίων
Παγκόσμια Ημέρα Λεμφοιδήματος
Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού