Σαν σήμερα το 1937, ένας νέος ακόμη τότε ποιητής και διπλωμάτης, ο Γιώργος Σεφέρης, παρεμβαίνει δημόσια σε ένα από τα πιο φορτισμένα ζητήματα της νεότερης Ελλάδας: τη γλώσσα της παιδείας, της λογοτεχνίας και της δημόσιας ζωής. Το γράμμα του «περί της δημοτικής γλώσσας» στα «Νέα Γράμματα», γραμμένο στην Κορυτσά, δεν είναι άλλη μια θεωρητική πραγματεία, αλλά η φωνή ενός ανθρώπου που ζητά «να μη θυσιαστεί η γενεά μας σε γλωσσικές διαμάχες, όπως οι μεγαλύτεροί μας» και να αποκτήσει επιτέλους κοινούς, λειτουργικούς κανόνες.

Το σκηνικό

Ο Σεφέρης υπηρετεί στο ελληνικό προξενείο της Κορυτσάς, μακριά από το αθηναϊκό κέντρο, όταν στέλνει το γράμμα που θα δημοσιευτεί στο τεύχος της 13ης Φεβρουαρίου 1937. Τα «Νέα Γράμματα» έχουν ήδη γίνει βασικό βήμα της «γενιάς του ’30», που αναζητά μια σύγχρονη έκφραση της ελληνικότητας, με γλώσσα ζωντανή, καλλιεργημένη και ανοιχτή στον κόσμο. Έτσι, η παρέμβασή του αποκτά βάρος συλλογικό, όχι «μοναχικό».

Το γλωσσικό ζήτημα στο φόντο

Στη δεκαετία του ’30 η Ελλάδα ζει ακόμη τη διπλή πραγματικότητα: καθαρεύουσα ως επίσημος γραπτός λόγος, δημοτική ως γλώσσα της καθημερινότητας και της λογοτεχνικής πρωτοπορίας. Η σύγκρουση δεν αφορά μόνο τη φιλολογία, αλλά την εκπαίδευση, τη διοίκηση, την κοινωνική ιεραρχία, ακόμη και το ποιος θεωρείται «μορφωμένος» ή «εθνικά ορθός». Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Σεφέρης αποφεύγει τον φανατισμό και βάζει το πρακτικό ερώτημα: πώς μπορεί να υπάρξει δημιουργία όταν επικρατούν χαοτικές ορθογραφίες, αντιφατικές συμβάσεις και μόνιμη γλωσσική ανασφάλεια;

Τι ζητά ο Σεφέρης

Απαντώντας και σε προηγούμενη παρέμβαση του Άγγελου Τερζάκη, μιλά ως άνθρωπος της γραφής και θέτει δύο αιτήματα «δημοσίας τάξεως»: πρώτον, να περιοριστεί η «αναρχία» στην ορθογραφία με μια μετρημένη, σοβαρή συμφωνία σε βασικούς κανόνες. Δεύτερον, να υπάρξει μέριμνα για τη δημιουργία και καθιέρωση νέων ελληνικών λέξεων, ικανών να ονοματίσουν τις σύγχρονες έννοιες χωρίς να διολισθαίνει η γλώσσα σε πρόχειρα δάνεια ή σε ένα άχρωμο «ελληνομορφο εσπεράντο». Το διακύβευμα, όπως το συνοψίζει ο ίδιος αλλού, δεν είναι «αν θα γράφουμε καθαρεύουσα ή δημοτική», αλλά «αν θα γράφουμε ελληνικά ή ένα οποιοδήποτε ελληνόμορφο εσπεράντο».

Από την επιστολή στη Γραμματική

Λίγο μετά, η ανάγκη για κοινό έδαφος παίρνει θεσμική μορφή: το 1938 αρχίζει η εργασία για τη «Νεοελληνική Γραμματική (της δημοτικής)» υπό τον Μανόλη Τριανταφυλλίδη, που εκδίδεται το 1941 και γίνεται βασική αναφορά της κοινής νεοελληνικής. Το γλωσσικό ζήτημα δεν κλείνει τότε και θα χρειαστούν δεκαετίες μέχρι την καθιέρωση της δημοτικής ως γλώσσας του κράτους το 1976. Η επιστολή του 1937, όμως, μένει ως καθαρό στιγμιότυπο: ένας μεγάλος λογοτέχνης ζητά λιγότερη έριδα και περισσότερη δουλειά πάνω στη γλώσσα.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

1867: Το βαλς του Γιόχαν Στράους Β΄ «Ο Γαλάζιος Δούναβης» παρουσιάζεται για πρώτη φορά στη Βιέννη, αρχικά σε εκδοχή για χορωδία. Μέσα σε λίγο καιρό θα ξεπεράσει τα όρια της αυστριακής πρωτεύουσας και θα γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα μουσικά «σύμβολα» της Ευρώπης.

1881: Κυκλοφορεί στο Παρίσι το πρώτο φύλλο της φεμινιστικής εφημερίδας «La Citoyenne», που ιδρύει, χρηματοδοτεί και διευθύνει η Γαλλίδα ακτιβίστρια Υμπερτίν Ωκλέρ, ως βήμα για το δικαίωμα ψήφου και την πλήρη πολιτική ισότητα των γυναικών, αμφισβητώντας ανοιχτά το πλαίσιο του Ναπολεόντειου Κώδικα, και θα εκδίδεται έως το 1891.

1895: Οι αδελφοί Λιμιέρ κατοχυρώνουν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας τη συσκευή που θα καθιερωθεί ως «Cinématographe», ένα κομβικό βήμα στην ιστορία του κινηματογράφου. Η καινοτομία είναι ότι ενώνει πρακτικά λήψη και προβολή, ανοίγοντας τον δρόμο για την κινηματογραφική εμπειρία όπως θα την γνωρίσει το μαζικό κοινό.

1914: Οι Μεγάλες Δυνάμεις γνωστοποιούν στην ελληνική κυβέρνηση ότι η διεθνής κατοχύρωση της ελληνικής κυριαρχίας στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου συνδέεται με την αποχώρηση του ελληνικού στρατού από τη Βόρεια Ήπειρο και τη Σάσωνα, σύμφωνα με τη γραμμή που είχε προταθεί από το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας για τα σύνορα της Αλβανίας, με βασικές εξαιρέσεις την Ίμβρο και την Τένεδο. Η εξέλιξη προκαλεί έντονες αντιδράσεις στην Ήπειρο και πολιτική ένταση στην Αθήνα, με τον Ελευθέριο Βενιζέλο να παρεμβαίνει δημόσια υπέρ της αποφυγής διεθνών περιπλοκών, προειδοποιώντας ότι κινήσεις αντίστασης θα επιβάρυναν τη θέση της χώρας.

1917: Η Μάτα Χάρι συλλαμβάνεται στο Παρίσι με κατηγορία την κατασκοπεία υπέρ της Γερμανίας, την ώρα που ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος βρίσκεται στην πιο νευρική του φάση. Η υπόθεση παίρνει τεράστιες διαστάσεις, επειδή μπλέκει μυστικές υπηρεσίες, φήμες και έναν δημόσιο διάλογο που «διψά» για παραδειγματική τιμωρία. Η σύλληψή της θα εξελιχθεί σε ένα από τα πιο διάσημα δικαστικά θρίλερ του πολέμου.

1937: Ο Έλληνας ποιητής και διπλωμάτης Γιώργος Σεφέρης δημοσιεύει στο λογοτεχνικό περιοδικό «Νέα Γράμματα» επιστολή του για τη δημοτική, παρεμβαίνοντας στο ελληνικό γλωσσικό ζήτημα της εποχής, την αντιπαράθεση γύρω από το ποια μορφή της ελληνικής πρέπει να θεωρείται κατάλληλη για την παιδεία, τη δημόσια ζωή και τη λογοτεχνία. Η παρέμβαση έχει βαρύτητα επειδή το «Νέα Γράμματα» λειτουργεί ως βασικό βήμα της «γενιάς του ’30», που υπερασπίζεται μια σύγχρονη, ζωντανή γλώσσα ως φορέα πολιτισμού.

1945: Ξεκινά ο βομβαρδισμός της Δρέσδης από συμμαχικά αεροσκάφη, σε μια επιχείρηση που θα καταστρέψει μεγάλο μέρος της ιστορικής πόλης. Οι νεκροί υπολογίζονται σε δεκάδες χιλιάδες, με τις εκτιμήσεις να αποτελούν μέχρι σήμερα αντικείμενο έντονης συζήτησης. Το γεγονός μένει ως σημείο-σύμβολο για τα όρια του «στρατηγικού» βομβαρδισμού σε κατοικημένες περιοχές.

1957: Στην Ελλάδα πραγματοποιείται μαζική πανελλαδική κινητοποίηση για το Κυπριακό, με «νεκρώματα» σε υπηρεσίες, καταστήματα και δρόμους. Το μήνυμα είναι πολιτικό και κοινωνικό, απέναντι στη στάση της Βρετανίας και των διεθνών χειρισμών γύρω από το αίτημα της αυτοδιάθεσης. Η ημέρα καταγράφεται ως μια από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές δημόσιας πίεσης της εποχής.

1991: Στον Πόλεμο του Κόλπου, αμερικανικά αεροσκάφη πλήττουν υπόγειο καταφύγιο στη Βαγδάτη με κατευθυνόμενες βόμβες, προκαλώντας εκατοντάδες θανάτους αμάχων. Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι ο στόχος είχε στρατιωτική χρήση, ενώ το Ιράκ και αυτόπτες μάρτυρες περιγράφουν χώρο όπου είχαν καταφύγει οικογένειες. Η επίθεση γίνεται διεθνές σημείο τριβής για το κόστος του πολέμου πάνω στον άμαχο πληθυσμό.

Γεννήσεις

1888 – Γεώργιος Παπανδρέου (13 Φεβρουαρίου 1888 – 1 Νοεμβρίου 1968), Έλληνας, πολιτικός, από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές της νεότερης Ελληνικής πολιτικής Ιστορίας και ιστορικός ηγέτης του Κέντρου. Διετέλεσε επανειλημμένα πρωθυπουργός και σημάδεψε τη μεταπολεμική πορεία της χώρας, με έντονη παρουσία στα κρίσιμα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και της μεταβατικής περιόδου του 1944. Στη δεκαετία του 1960 συνδέθηκε με την Ένωση Κέντρου και με τις πολιτικές συγκρούσεις που κορυφώθηκαν στην κρίση του 1965.

1933 – Μιχαλάκης Καραολής (13 Φεβρουαρίου 1933 – 10 Μαΐου 1956), Κύπριος, αγωνιστής της ΕΟΚΑ, από τα πιο εμβληματικά πρόσωπα του αντιαποικιακού αγώνα κατά της Βρετανικής διοίκησης. Συλλαμβάνεται, καταδικάζεται σε θάνατο και απαγχονίζεται στις Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας, σε μια εκτέλεση που γίνεται σημείο καμπής για την κοινή γνώμη σε Κύπρο και Ελλάδα. Η θυσία του, μαζί με άλλους απαγχονισθέντες αγωνιστές, καθιερώνεται ως σύμβολο της αποικιοκρατικής βίας και της περιόδου του Αγώνα.

1956 – Γιάννης Κούρος (13 Φεβρουαρίου 1956 – –), Έλληνας, δρομέας υπεραποστάσεων, από τα πιο θρυλικά ονόματα του παγκόσμιου ultrarunning. Καθιερώνεται ως «βασιλιάς» του Σπάρταθλον, με κυριαρχικές νίκες και επιδόσεις που έκαναν τον αγώνα συνώνυμο του ονόματός του, ιδιαίτερα από τα μέσα της δεκαετίας του 1980. Ξεχωρίζει επίσης σε 24ωρους, 48ωρους και πολυήμερους αγώνες αντοχής, με ρεκόρ και επιδόσεις που συζητιούνται διεθνώς ως σημεία αναφοράς.

1974 – Ρόμπι Γουίλιαμς (13 Φεβρουαρίου 1974 – –), Άγγλος, τραγουδιστής και τραγουδοποιός, από τα μεγαλύτερα pop ονόματα της Ευρώπης με διαχρονική απήχηση και στην Ελλάδα. Γίνεται διάσημος με τους Take That στις αρχές των 90s και εκτοξεύεται σόλο από το 1996, με τεράστιες πωλήσεις και αλλεπάλληλα hits. Συνδέεται με τραγούδια όπως «Angels», «Feel» και «Rock DJ», ενώ η εκρηκτική σκηνική του παρουσία και η ποπ περσόνα του τον κρατούν σταθερά στην πρώτη γραμμή της διεθνούς ψυχαγωγίας για δεκαετίες.

Θάνατοι

1883 – Ρίχαρντ Βάγκνερ (22 Μαΐου 1813 – 13 Φεβρουαρίου 1883), Γερμανός, συνθέτης και λιμπρετίστας, από τα πιο επιδραστικά πρόσωπα της δυτικής μουσικής. Ανανεώνει ριζικά την όπερα με την ιδέα του «συνολικού έργου τέχνης» και με τη χρήση των leitmotifs, μουσικών θεμάτων που «δένουν» χαρακτήρες και ιδέες. Το έργο του, με κορυφαίο τον κύκλο «Το δαχτυλίδι του Νίμπελουνγκ», αλλάζει την αισθητική του 19ου αιώνα και επηρεάζει βαθιά μουσική, θέατρο και κινηματογράφο.

1899 – Ανδρέας Συγγρός (12 Οκτωβρίου 1830 – 13 Φεβρουαρίου 1899), Έλληνας, τραπεζίτης και εθνικός ευεργέτης, από τα πιο γνωστά ονόματα της Αθήνας του 19ου αιώνα. Δραστηριοποιείται στην οικονομική ζωή της εποχής και η παρουσία του συνδέεται με κομβικές υποδομές και μεγάλες πρωτοβουλίες, όπως η ολοκλήρωση της Διώρυγας της Κορίνθου (1893). Το όνομά του μένει ζωντανό στη συλλογική μνήμη μέσα από το Ίδρυμα Ανδρέα και Ιφιγένειας Συγγρού και από τοπωνύμια όπως η Λεωφόρος Συγγρού.

Εορτολόγιο

Ακύλας, Πρίσκιλλα

Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι

Παγκόσμια Ημέρα Ραδιοφώνου